YAPAY ZEKÂ ÇOCUKLARIN RUH SAĞLIĞINI ETKİLİYOR MU?

ChatGPT ve benzeri yapay zekâ uygulamalarının günlük yaşamda yaygınlaşması, çocuklar ve gençler üzerindeki etkilerine ilişkin soruları da beraberinde getiriyor. Özellikle ergenlerin yalnızlıklarını, kaygılarını ve kişisel sorunlarını sohbet robotlarıyla paylaşması, bu sistemlerin psikolojik açıdan hassas durumları ne ölçüde doğru değerlendirebildiğini gündeme getiriyor.

1 Ağustos 2026'da npj Digital Medicine dergisinde yayımlanan bilimsel inceleme ile Common Sense Media tarafından 7 Ekim 2026'da açıklanan araştırma, yapay zekâ sistemlerinin genç kullanıcıların güvenliği konusunda karşılaşılabilecek sorunlara dikkat çekti.

4 binden fazla testte güvenlik eksiklikleri gündeme geldi

Common Sense Media bünyesindeki Gençlik Yapay Zekâ Güvenliği Enstitüsü tarafından gerçekleştirilen araştırmada, ChatGPT'nin gençlere yönelik güvenlik özellikleri 4 binden fazla test üzerinden incelendi. Çocuk ve ergen psikiyatristlerinin katkısıyla hazırlanan senaryolarda, psikolojik sıkıntılar ve farklı güvenlik riskleri ele alındı.

Araştırmada öne çıkan konulardan biri, ebeveyn bildirim sisteminin işleyişi oldu. Bazı test profillerinde, uzun süren riskli konuşmalara rağmen ebeveynlere güvenlik bildirimi gönderilmediği belirtildi.

Araştırmacılar ayrıca, profesyonel yardım veya kriz destek kaynaklarına yönlendirme yapılması gereken bazı durumlarda sistemin beklenen yönlendirmeyi sağlayamadığını bildirdi. Çalışmanın değerlendirmesinde bu eksiklikler, genç kullanıcıların güvenliği açısından önemli bir sorun olarak ele alındı.

Bilimsel inceleme: Dolaylı belirtiler gözden kaçabilir

npj Digital Medicine dergisinde yayımlanan incelemede ise yapay zekâ sohbet robotlarının gençlerde intihar riskini belirleme ve uygun yanıt verme becerilerine ilişkin mevcut araştırmalar değerlendirildi.

İncelemede, açık ifadelerle dile getirilen risklerin fark edilmesi ile dolaylı veya belirsiz mesajların doğru yorumlanması arasında fark bulunabileceğine dikkat çekildi. Gençlerin yaşadıkları sıkıntıları her zaman doğrudan ifade etmemesi, yapay zekânın bu işaretleri değerlendirmesini zorlaştırabilecek etkenlerden biri olarak gösterildi.

Araştırmacılar, yapay zekânın farklı konuşmalara yayılan duygusal sıkıntı belirtilerini yeterince ilişkilendirememesinin, kişinin ihtiyaç duyduğu desteğe ulaşmasını geciktirebileceğini belirtti. Bununla birlikte, mevcut bulguların yapay zekânın gençlerin ruh sağlığı üzerindeki uzun vadeli etkilerini kesin olarak ortaya koymadığı da göz önünde bulundurulmalı.

Yapay zekâyı terapist yerine kullanmak neden riskli?

Yapay zekâ sohbet robotlarının sabırlı ve destekleyici bir dil kullanması, kullanıcıların kendilerini anlaşılmış hissetmelerini sağlayabiliyor. Ancak empatik görünen yanıtlar vermesi, bu sistemlerin bir ruh sağlığı uzmanı gibi değerlendirme yapabildiği veya profesyonel terapi sunabildiği anlamına gelmiyor.

Araştırmalarda gündeme getirilen bir diğer konu da gençlerin yapay zekâyı gerçek bir arkadaş veya sırdaş gibi görmesi. Sistemlerin kişisel duyguları ve tercihleri varmış izlenimi veren yanıtlar üretebilmesi, kullanıcıların bu teknolojiyle kurduğu ilişkinin niteliğine yönelik soru işaretleri doğuruyor.

Uzmanların dikkat çektiği temel nokta, yapay zekânın aileden, güvenilir yetişkinlerden ve ruh sağlığı profesyonellerinden alınan desteğin yerini almaması gerektiği. Özellikle psikolojik açıdan hassas dönemlerde, sohbet robotlarının tek destek kaynağı olarak görülmesi uygun bulunmuyor.

Güvenlik filtreleri tartışma konusu oldu

Common Sense Media'nın araştırmasında, gençlere yönelik bazı koruma mekanizmalarının beklenen şekilde çalışmadığı da öne sürüldü. Testlerde yaş tahmini sistemine ve farklı güvenlik özelliklerine ilişkin sorunlar bildirildi.

Araştırmada bazı korumaların başarılı çalıştığı durumlar da yer aldı. OpenAI ise araştırmanın yöntemine itiraz ederek ebeveyn kontrollerinin tam olarak etkinleştirilmediği testlerin gerçek kullanım koşullarını yansıtmayabileceğini savundu. Şirketin genç kullanıcıların güvenliğine yönelik sistemlerini geliştirmeyi sürdürdüğü aktarıldı.

Common Sense Media, araştırma sonuçlarından hareketle güvenlik eksiklikleri bağımsız testlerle giderilip doğrulanana kadar ChatGPT kullanımının 18 yaş ve üzeri kişilerle sınırlandırılması çağrısında bulundu. Bu çağrı, kuruluşun önerisi olarak değerlendirilirken, bilimsel inceleme ise gençlere özgü güvenlik testlerinin ve insan desteğine yönlendirme mekanizmalarının geliştirilmesi gereğine dikkat çekti.

Prof. Dr. Nevzat Tarhan: “Yapay zekâdan terapist olmaz”

Araştırmalarla gündeme gelen tartışmalar, Üsküdar Üniversitesi Kurucu Rektörü ve Psikiyatrist Prof. Dr. Nevzat Tarhan'ın yapay zekâ kullanımına ilişkin daha önce yaptığı açıklamaları da yeniden gündeme taşıdı.

Tarhan, Ağustos 2025'te katıldığı canlı yayında yapay zekânın terapist gibi görülmesinin risk oluşturabileceğini belirterek, “Yapay zekâyı terapist gibi görürseniz o zaman risk başlar. Çünkü yapay zekâdan terapist olmaz.” ifadelerini kullanmıştı.

Yapay zekânın arkadaş veya sırdaş olarak görülmesinin duygusal bağımlılık riskini artırabileceğine dikkat çeken Tarhan, sistemlerin insanın ruhsal durumunu bir uzman gibi değerlendiremeyeceğini vurgulamıştı.

Yapay zekâ uzmanlara yardımcı olabilir

Tarhan, Kasım 2025'te Bursa Teknik Üniversitesi'nde yaptığı konuşmada da yapay zekânın bilinçli bir varlık olmadığını ve profesyonel ruh sağlığı hizmetlerinin yerini alamayacağını ifade etmişti. Teknolojinin uzmanlara yardımcı bir araç olarak kullanılabileceğini, ancak bağımsız bir terapist gibi değerlendirilmemesi gerektiğini belirtmişti.

28 Eylül 2026'da yayımlanan başka bir açıklamasında ise çocukların ve gençlerin dijital teknolojileri bilinçli kullanmayı öğrenmesinde ebeveyn rehberliğinin önemine değinmişti.

Ailelere düşen sorumluluk ne?

İki araştırmanın ortak gündemlerinden biri, genç kullanıcıların psikolojik açıdan hassas durumlarda yalnızca yapay zekâya güvenmemesi gerektiği. Araştırmacılar, gençlere özgü güvenlik testlerinin geliştirilmesini ve risk altındaki kullanıcıların güvenilir yetişkinlere, kriz destek hizmetlerine ve ruh sağlığı uzmanlarına yönlendirilmesini önemli görüyor.

Mevcut bulgular, yapay zekânın doğrudan intihara neden olduğunu kanıtlamıyor. Bununla birlikte, psikolojik krizlerin değerlendirilmesinde ve uygun desteğe yönlendirmede bu sistemlere tek başına güvenmenin sakıncaları olabileceğine işaret ediyor.

Uzmanların değerlendirmeleri, ailelerin çocuklarıyla dijital teknoloji kullanımı hakkında açık iletişim kurmasının, güvenilir insan desteğini öncelikli tutmasının ve gerektiğinde profesyonel yardım almasının önemini ortaya koyuyor.